Met Terry Venables, die eind november op 80-jarige leeftijd overleed, verloor het Engelse voetbal een naam met faam. In 1982 coachte hij tweedeklasser Queens Park Rangers naar de finale van de FA Cup, waar Tottenham Hotspur een replay nodig had voor de eindzege. Negen jaar later stak hij met… Tottenham toch de FA-Cup in de lucht. Daartussen won hij de landstitel en de Copa de la Liga met Barcelona en won hij met de Blaugrana ei zo na de Europacup I. Een strafschoppenserie tegen Steaua Boekarest stak daar in 1986 een stokje voor. Tien jaar later was hij als Engels bondscoach ook maar één strafschoppenserie verwijderd van een EK-finale in eigen land.
En zeggen dat het allemaal bij Crystal Palace begonnen is. Daar had hij in het seizoen 1974/75 zijn spelerscarrière afgesloten, nadat hij eerder al heel zijn carrière in Londen had gevoetbald in het shirt van Chelsea, Tottenham en Queens Park Rangers. In de zomer van 1974 waren hij en Ian Evans nog als pasmunt gebruikt voor de transfer van Don Rogers van Crystal Palace naar QPR. Om de ruiloperatie even te kaderen: QPR was in 1973 naar het hoogste niveau gepromoveerd en werd in het seizoen 1975/76 vicekampioen met één punt minder dan Liverpool, Crystal Palace was toen net op twee seizoenen tijd van de First Division naar de Third Division getuimeld.
Het verhaal van Venables bij Crystal Palace begon dus in 1974. Nog voor het kalenderjaar erop zat, was ook de spelerscarrière van Venables voorbij. De Londenaar speelde nog wel veertien wedstrijden voor Crystal Palace in de Third Division, maar de 31-jarige middenvelder had last van artritis. “Don Masson nam mijn plaats in bij Queens Park Rangers. Ironisch genoeg leed hij aan artritis in de knie. Ze ruilden daar dus een slechte enkel voor een slechte knie”, schreef Venables in zijn in 2014 uitgebrachte biografie Born to Manage.
Op oudejaarsavond 1974 vroeg hoofdtrainer Malcolm Allison aan Venables om voortaan deel uit te maken van zijn technische staf. In het seizoen 1975/76 bereikten ze samen de halve finale van de FA Cup, maar eindigden ze in de Third Division wel voor het tweede seizoen op rij vijfde. Toen Allison na de gemiste promotie zelf opstapte bij The Eagles, volgde de 33-jarige Venables hem op als hoofdcoach. Dat was weliswaar geen evidentie, want toen Venables in juni 1976 op vakantie was in Mallorca kreeg hij een telefoontje van Jimmy Quill, een oude vriend van hem. De cafébaas wist hem te vertellen dat Ken Friar, secretaris van Arsenal en tevens een vriend van Quill, op zoek was naar Venables om hem de job van Arsenal-trainer aan te bieden. Venables kon er de opvolger worden van Bertie Mee, de man die in 1971 de dubbel had gewonnen met The Gunners. Wat een bewogen vakantie voor de Engelsman, die in Mallorca ook nog eens een val maakte die veertig hechtingen behoefde.
Venables krabde zich stevig in de haren. Zou hij het zonder enige ervaring als hoofdcoach wel kunnen maken bij Arsenal? En langs de andere kant, wat was er mogelijk bij Crystal Palace, dat in financiële moeilijkheden verkeerde en dus weinig competitief zou kunnen zijn op de transfermarkt. Anderzijds had hij al twee jaar met de jongens van Crystal Palace gewerkt, waardoor hij wel wist wie hij tegenover zich zou hebben. Wat de keuze extra lastig maakte, is dat de vader van Venables een Arsenal-supporter was… Uiteindelijk volgde Venables zijn buikgevoel en koos hij voor Crystal Palace. Op Selhurst Park kon hij een pak minder verdienen dan op Highbury, maar er lag wel een bonus van £100.000 klaar voor mochten The Eagles onder Venables naar de First Division promoveren. Dat was veel geld voor iemand die als speler nooit meer dan £100 per week had verdiend.
In de zomer van 1976 mocht Venables een deel van de £200.000 die de club van Tottenham had ontvangen voor Peter Taylor herinvesteren, maar lang niet alles – een deel van het geld diende om de cijfers weer te doen kloppen. Toen er geen geld was om Rachid Harkouk weg te plukken bij het kleine Feltham FC, stelde Venables voor om uit eigen zak £1.500 op de hoesten, weliswaar op voorwaarde dat hij de helft van de toekomstige transfersom zou mogen innen. Crystal Palace versterkte zich noodgedwongen met jonge spelers, al pikte de club bij Portsmouth ook wel de 31-jarige George Graham op. De Schot werd in 1986 trainer van… Arsenal, waar hij in 1995 werd opgevolgd door Arsène Wenger.
In zijn debuutseizoen als hoofdcoach eindigde Venables derde met Crystal Palace, dit was genoeg voor promotie. In de Second Division begon Venables met een negende plaats, gevolgd door een kampioenstitel in 1979. Dat deed hij met zijn Team of the Eighties, zoals zijn ploeg toen reeds genoemd werd. Dat Crystal Palace zowel in 1977 als in 1978 de FA Youth Cup had gewonnen, was natuurlijk een godsgeschenk voor een trainer die geen groot transferbudget had. Enkele latere internationals die aantraden in die finales tegen respectievelijk Everton en Aston Villa: Terry Fenwick (20 A-caps voor Engeland), Peter Nicholas (73 A-caps voor Wales), Steve Lovell (6 A-caps voor Wales) en Jerry Murphy (3 A-caps voor Ierland).
Crystal Palace nam een prima start in de First Division. The Glaziers startten weliswaar met drie gelijke spelen op rij, maar daarna volgden vier zeges in vijf wedstrijden. Na de 4-1-zege tegen Ipswich Town op 29 september 1979 stond de club zelfs even op kop. De jongens van Venables hielden het natuurlijk niet vol en eindigden uiteindelijk dertiende. Deze ogenschijnlijke magere prestatie dient gekaderd: dat was op het moment de beste prestatie uit de clubgeschiedenis, pas in het seizoen 1990/91 – het seizoen van de derde plaats – zou de Londense club dit overtreffen.
Helemaal anders was het in het seizoen 1980/81. De club startte met acht nederlagen in de eerste negen wedstrijden en verzeilde naar de laatste plaats. Er volgde een pijnlijke breuk. “Ik vernam dat de directie achter mijn rug naar een potentiële opvolger had gezocht. Ik was bereid om er doorheen te kijken, want ik wist dat de resultaten konden keren. Ik vond het evenwel vervelend en allesbehalve loyaal, want toen het goed ging met Crystal Palace had ik verschillende aanbiedingen afgewezen”, schetste Venables in Born to Manage.
“Toen ik de verhalen hoorde dat de club op zoek was naar een vervanger, zocht ik Ray Bloye (de toenmalige clubeigenaar, red.) op om erachter te komen welke plannen hij en zijn bestuur precies hadden met mij. Ik maakte duidelijk dat ze me eruit zouden moeten gooien, want ik wilde mijn contract uitdoen. Vervolgens vertelde Ray me dat Jim Gregory contact had opgenomen met hem, omdat hij mij naar QPR wilde halen. Hij had de club zelfs een vergoeding van £100.000 aangeboden om mij over te nemen, het zou de eerste keer geweest zijn dat een club een transfersom betaalde aan een andere club om een trainer over te nemen. Ik legde uit dat als hij het geld wilde aannemen, hij dat moest doen en dat ik dan zou gaan, met dien verstande dat niemand zou denken dat ik mijn vertrek had afgedwongen. Dat zou Palace een uitweg bieden. Als ze wilden dat ik bleef, moesten ze het geld maar afwijzen, maar ik wist dat daar geen enkele kans toe was bij een club met een bestuur dat weliswaar voldoende geld had, maar dat slechts met mondjesmaat gebruikte ten behoeve van Crystal Palace. Ray was een door en door fatsoenlijke man, maar een man die onder druk stond om de club draaiende te houden.”
In oktober 1980 keerde Venables terug naar Queens Park Rangers, waar hij zoals hierboven vermeld ook succes boekte: FA Cup-finale in 1982, promotie naar de First Division in 1983. Na zijn passage bij FC Barcelona tussen 1984 en 1987 ging hij bij een derde ex-club van hem aan de slag als coach, ditmaal Tottenham Hotspur. Na zijn passages als bondscoach van Engeland en Australië was… Crystal Palace in 1998 zijn volgende werkgever. Het leidde opnieuw tot een pijnlijke breuk tussen Venables en Crystal Palace, dat eens te meer in financiële moeilijkheden was geraakt.
Door Fans Voor Fans 