Nu Senegal uit het toernooi ligt, zijn we al zeker dat de Afrika Cup straks een nieuwe titelhouder zal krijgen. Als een ander land dan Nigeria of Ivoorkust op 11 februari de finale wint, hebben we zelfs acht verschillende winnaars na elkaar op de erelijst staan. Dat is wat anders dan in het eerste decennium van de eeuw, toen Kameroen tweemaal (2000-2002) en Egypte zelfs driemaal op rij (2006-2008-2010) won. Die periode van verschillende winnaars gaat gepaard met een opvallend fenomeen: de titelhouder slaagt er nooit in om voorbij de achtste finale te raken. Ook ditmaal kwam Senegal in de eerste wedstrijd van de knock-outfase niet voorbij gastland Ivoorkust.

2012: Egypte slaagt er niet eens in om zich te plaatsen (en laat daarna nóg twee ritjes aan zich voorbijgaan)
Egypte kunnen we haast het Italië van het Afrikaanse continent noemen. Na drie opeenvolgende Afrika Cup-zeges slaagden De Farao’s er drie keer op rij in om… zich niét te plaatsen voor het eindtoernooi. De 5 op 18 in een kwalificatiegroep met Niger, Zuid-Afrika en Sierra Leone kwam er nog voor de Port Said-stadionramp, die op 1 februari 2012 aan 75 mensen het leven kostte. Op weg naar de Afrika Cup 2013 liep het al in de eerste ronde mis tegen de Centraal-Afrikaanse Republiek, een jaar later was de 6 op 18 tegen Tunesië, Senegal en Botswana lang niet genoeg voor een ticket voor Equatoriaal-Guinea.

2013: Zambia sneuvelt in de groepsfase na 0-0 tegen Paul Put op slotspeeldag
Zambia, dat op 12 februari 2012 de Egyptenaren na zes jaar van de Afrikaanse troon duwde, moest een jaar later al aan de bak om zijn titel te verdedigen. Vanaf 2013 zou de Afrika Cup inderdaad in oneven jaren gespeeld worden – het huidige toernooi is officieel de editie 2023, met dank aan de weersomstandigheden tijdens de zomer in Ivoorkust. De Zambianen zaten als titelhouder in pot 1 voor de Afrika Cup 2013 en werden uitgeloot tegen Nigeria, Burkina Faso en Ethiopië. Het had trouwens geen haar gescheeld of de Afrika Cup was voor het tweede jaar op rij afgetrapt zonder zijn titelhouder, want in het kwalificatietoernooi raakte Zambia pas na een strafschoppenreeks voorbij Oeganda.

Het was de voorbode voor een zwakke Afrika Cup. Het 1-1-gelijkspel tegen Ethiopië op de openingsspeeldag was op zich geen drama, want ook Nigeria en Burkina Faso hielden elkaar op een puntendeling. Ook tegen het sterkere Nigeria speelde Zambia 1-1 gelijk, al kwam de titelhouder wel pas na een late strafschop terug in de wedstrijd. Burkina Faso won met 4-0 van Ethiopië, wat na twee speeldagen dus de volgende stand gaf: Burkina Faso aan de leiding met vier punten, gevolgd door het du Zambia-Nigeria (2 punten) en Ethiopië (1 punt). Tot de 80e minuut stond het in beide wedstrijden 0-0, maar dan trapte Victor Moses de Nigerianen vanop de strafschopstip op voorsprong. Het werd zelfs nog 0-2 voor Nigeria, opnieuw via Moses vanop de strafschopstip. Zambia, dat op 0-0 bleef steken tegen het Burkina Faso van Paul Put, mocht zijn koffers pakken.

2015: Nigeria mist enkele maanden na zijn succesvolle WK-deelname de Afrika Cup
Op de eerste ‘even’ Afrika Cup in decennia stroomde het Burkina Faso van Paul Put uiteindelijk door naar de finale, waar het land zijn meerdere moest erkennen in Nigeria. Later dat jaar plaatsten The Super Eagles zich ook voor het WK 2014, door eerst 12 op 18 te pakken in een kwalificatiegroep met Malawi, Kenia en Namibië en vervolgens tweemaal van Ethiopië te winnen. In Brazilië werden de jongens van Stephen Keshi ingedeeld in een groep met Argentinië – voor de vierde keer in vijf WK-deelnames –, Bosnië en Herzegovina en Iran. Een 0-0-gelijkspel tegen Iran en een zuinige 1-0-zege waren genoeg voor een ticket voor de achtste finale. Daar maakte Frankrijk pas tien minuten voor tijd het verschil. Het werd uiteindelijk nog 2-0 voor Les Bleus, met dank aan een owngoal van ex-Standard-speler Joseph Yobo in de extra tijd.

In het najaar van 2014 was het minder lachen geblazen. In de bovenste helft van de tabel geraken in een kwalificatiegroep met Congo-Brazzaville, Soedan en Zuid-Afrika was de opdracht met het oog op de Afrika Cup 2015. Het begon slecht met een 2-3-nederlaag tegen de Congolezen, gevolgd door een 0-0-gelijkspel tegen Zuid-Afrika. Toen Nigeria op 11 oktober 2014 ook nog eens de boot inging tegen Soedan, was Equatoriaal-Guinea ineens ver weg. The Super Eagles herpakten zich nog door in de ‘terugronde’ 7 op 9 te pakken, maar de 8 op 18 was net niet genoeg meer. Nigeria ontbrak voor de tweede keer in drie edities op de Afrika Cup.

2017: Ivoorkust sneuvelt in de groepsfase na een 1-0-nederlaag tegen Marokko, met dank aan latere KV Kortrijk-speler
Van recordwinnaar Egypte tot de nagelnieuwe voetbalnatie Zuid-Soedan, iedereen gelijk in de aanloop naar de Afrika Cup 2017: alle landen werden in een poule van vier gestopt. De groepswinnaars kregen automatisch een ticket voor de eindronde in Gabon, de nummers twee moesten hopen dat ze één van de twee besten waren. In groep I van titelverdediger Ivoorkust zou een tweede plaats überhaupt niet genoeg geweest zijn, want gastland Gabon zat ook in deze groep, en de wedstrijden tegen hen werden als vriendschappelijke wedstrijden gezien. Geen probleem voor Ivoorkust, dat weliswaar slechts één van de vier wedstrijden ‘met inzet’ won en zich voor zijn zevende Afrika Cup-eindronde op rij plaatste.

Heeft dat ‘verlaagde’ niveau ervoor gezorgd dat het er tijdens de eindronde in Gabon minder goed van afbracht? Het begon al slecht met een 0-0-gelijkspel tegen Togo, het land van pot 4. Tegen Congo-Kinshasa, dat op de openingsspeeldag met 1-0 had gewonnen van Marokko, maakten de Ivorianen tweemaal een achterstand (veroorzaakt door oude bekenden Neeskens Kebano en Junior Kabananga) goed. Een zege tegen Marokko op de slotspeeldag zou genoeg geweest zijn voor kwalificatie, maar Rachid Alioui (in het seizoen 2021/22 door Angers uitgeleend aan KV Kortrijk) zette Marokko kort na het uur op een 1-0-voorsprong, iets waar de Ivorianen nooit van herstelden. Met 2 op 9 droop de titelhouder af.

2019: Kameroen overleeft groepsfase, maar geeft dan voorsprong weg tegen Nigeria
Nog geen jaar na het winnen van de Afrika Cup 2017 werd Hugo Broos op de keien gezet bij Kameroen, dat zich niet had kunnen plaatsen voor het WK 2018. Kameroen was toen al aan de kwalificatie voor de Afrika Cup 2019 begonnen. In feite hadden de Ontembare Leeuwen hun ticket voor de eindronde van 2019 al op zak, want Kameroen zou oorspronkelijk de Afrika Cup 2019 organiseren. Zo’n klein jaar na het ontslag van Broos, op 30 november 2018, wees de Afrikaanse voetbalbond evenwel het toernooi toe aan Egypte als gevolg van de veiligheidsproblemen in de regio (lees: Boko Haram). Kameroen, dat onder Broos aan de ‘kwalificatiereeks’ was gestart met een 1-0-zege tegen Marokko, eindigde uiteindelijk samen met de Marokkanen bovenin met 11 op 18.

Onder Clarence Seedorf – opnieuw een Nederlandstalige bondscoach – kon Kameroen slechts eenmaal winnen in de groepsfase, met 2-0 tegen Guinee-Bissau op de openingsspeeldag. Met 5 op 9 stroomden ze evenwel probleemloos door naar de knock-outfase, waar Nigeria wachtte. Stéphane Bahoken en Clinton N’Jie wisten de openingsgoal van Odion Ighalo uit, maar Ighalo scoorde een tweede keer en Alex Iwobi scoorde zelfs de 3-2. Daar bleef het bij, waardoor Kameroen algauw een streep mocht trekken onder zijn ambitie om zichzelf op de volgen als eindwinnaar.

2021: Algerije pakt in de groepsfase 1 op 6 tegen kleine broertjes en kan op slotspeeldag niet stunten tegen Ivoorkust
De finale van 2019 was een kleine derby: Aliou Cissé en Djamel Belmadi, de bondscoaches van respectievelijk Senegal en Algerije, groeiden allebei op in Champigny-sur-Marne, een gemeente nabij Parijs. Algerije won de finale na een doelpunt van Baghdad Bounedjah in de tweede minuut. Bounedjah was ook de Algerijnse topschutter in de kwalificatiereeksen voor de Afrika Cup 2021, waarin de titelhouder in een groep met Botswana, Zambia en Zimbabwe 14 op 18 pakte – onder andere door een goal van toenmalig Eupen-speler Knowledge Musona in het 2-2-gelijkspel tussen Zimbabwe en Algerije.

In Kameroen, het land waar ze misschien wel in 2019 hun tweede eindzege hadden kunnen pakken, sloegen de Algerijen een mal figuur. Met Djamel Belmadi nog steeds aan het hoofd van de selectie bleef de titelhouder in zijn eerste wedstrijd steken op een 0-0-gelijkspel tegen Sierra Leone. Vijf dagen later ging Algerije zelfs met 0-1 de boot in tegen Equatoriaal-Guinea. Er kwam zo een einde aa een reeks van 35 matchen op een rij zonder nederlaag voor de Algerijnen, die op de slotspeeldag moesten winnen van leider Ivoorkust wilden ze nog stunten. Equatoriaal-Guinea, dat met drie punten net achter de Ivorianen stond, mocht dan zeker niet winnen van Sierra Leone. Dat gebeurde toch, al maakte het niet uit, want Algerije ging zelf met 3-1 de boot in tegen Ivoorkust, dat nog voor het uur een 3-0-voorsprong had opgebouwd. De geschiedenis herhaalde zich, want na de triomf in 1990 ging Algerije er twee jaar later ook uit in de groepsfase. Winnaar dat jaar was… Ivoorkust.

2023: Senegal struikelt in strafschoppenserie tegen gastland Ivoorkust
Te vroeg gepiekt? Senegal pakte als enige land 9 op 9 in de groepsfase, maar verslikte zich in de achtste finale tegen gastland Ivoorkust. In een kwalificatiegroep met Benin, Rwanda en Mozambique hadden de Senegalezen ook al geen enkele moeite gehad: 14 op 18 pakten ze, enkel op het einde lieten ze het wat hangen met draws tegen Benin en Rwanda (tweemaal 1-1).

Tegen het Gambia van Tom Saintfiet zorgde Pape Gueye voor een vroege voorsprong, Lamine Camara maakte het in de tweede helft af met twee goals. Tegen Kameroen was het spannend, zeker toen Jean-Charles Castelletto (ex-Club Brugge en -Mouscron-Péruwelz) er in de 83e minuut nog 2-1 van maakte. Sadio Mané stelde de natie in de blessuretijd evenwel gerust. Ook tegen Guinee was het lang wachten op geruststelling, zelfs de 0-1 van ex-Antwerp-verdediger Abdoulaye Seck liet lang op zich wachten. Maar het verdict was duidelijk na drie wedstrijden: Senegal was klaar voor de knock-outfase. Habib Diallo zorgde voor een vroege voorsprong tegen het gastland, een voorsprong die Senegal quasi heel de wedstrijd vasthield. In de 86e minuut maakte Franck Kessié vanop de strafschopstip evenwel gelijk. Er moest uiteindelijk een strafschopserie genomen worden om beide landen van elkaar te onderscheiden. Moussa Niakhaté – niet de ex-Union-speler – miste als enige, waardoor het gastland doorging naar de kwartfinale.