Bram Van Driessche was deze week te gast in MIDMID. Eindelijk, dacht ik. De kans tot personificatie van dat eigenzinnige begrip dat scheidsrechters heet. Want hoewel ik de man intussen al talloze keren had gezien, was zijn stemgeluid mij tot gisteren een geheim. Tot hij dus, duidelijk gebriefd, zijn mond opendeed. Veel clichés bevestigd. Een gemiste kans.

Van leiden naar lijden

De insteek van de podcastmakers was duidelijk en broodnodig: zij van wie de gezichten iedere week in de media komen eindelijk ook een stem geven. Want in contrast met spelers, die te pas en te onpas een microfoon onder hun neus geduwd krijgen, spreken scheidsrechters zelden of nooit. Het zorgt voor een enorme afstand tussen zij die het spel liefhebben en zij die het moeten leiden. In de studio van MIDMID leed Van Driessche vooral, al wist hij dat – zich vastklampend aan zinnen die hem door zijn bazen waren ingefluisterd – akelig goed te verbergen.

Dat scheidsrechters bovenal mensen zijn, beseft iedere weldenkende medemens. Dat het een van de ondankbaarste beroepen in het voetbal en, met enige overdrijving, op aarde is – al hangt er, in tegenstelling tot de écht ondankbare beroepen, geen ondankbaar loonbriefje aan vast – evenzeer. Het was dan ook verfrissend geweest mocht tegenover Joris en Evert een man hebben gezeten die dat ook tastbaar had gemaakt. Ik hoopte op menselijke emoties, levendige anekdotes en vooral iets dat mij de volgende keer dat ik klaarsta om mijn onvrede over de spelleiding op een net iets te ongenuanceerde manier te uiten, twee keer doet nadenken.

Spreken is niet zeggen

Dat kreeg ik nauwelijks. In de plaats zat daar vooral een acteur – we begrijpen waarom hij destijds die rol in De Kotmadam kreeg – die acteerde alsof een VAR in Tubeke klaarstond om in te grijpen wanneer het gesprek iets te menselijk werd. Nochtans zou er ditmaal voor een keer geen fout van Van Driessche aan vooraf zijn gegaan. Integendeel: de bedoeling van een podcast is nét om vrijuit te spreken. Spreken deed hij, en veel, maar hij zei weinig.

Al zou het niet volledig correct zijn te beweren dat de mens achter het uniform zich nooit liet zien. Van Driessche vertelde over een strenge gele kaart voor Ritchie De Laet, die daardoor geschorst was, zijn (vroegere) arrogantie op het veld en over een foute beslissing die hij dit seizoen nam in Westerlo-Antwerp. Momenten waarop de mens Van Driessche kort uit de schaduw trad. Alleen kroop hij telkens even snel terug in zijn rol. Opmerkelijk, want eerder in de aflevering had Van Driessche nog verteld hoe hij de laatste jaren net had geleerd om minder te acteren en dichter bij zichzelf te blijven. Een les die hij in de studio blijkbaar was vergeten.

Want zodra de vragen iets gevoeliger werden, kwam de diplomaat in hem bovendrijven. Over beslissingen van collega’s wilde hij niet spreken. Op de vraag of hij als ref weleens tegen zijn eigen overtuiging in, meeging met de VAR, mompelde hij van wel, maar concrete voorbeelden bleven uit. En wanneer het niveau van de Belgische arbitrage ter discussie werd gesteld, volgde een ingestudeerd pleidooi om trotser te zijn op het vaderlandse scheidsrechterskorps. Begrijpelijk, die collegialiteit. Maar weinig verrijkend.

Ook over zijn vergoeding na het afgelopen WK bleef Van Driessche zorgvuldig op de vlakte. Die werd in de media geschat op zo’n 52.500 euro voor een verblijf van 43 dagen in de VS – omgerekend zo’n 1.220 euro per dag. En dat om tien keer in het VAR-busje te kruipen, slechts twee keer als hoofd-VAR. Zelfs wanneer hij met die duizelingwekkende cijfers zélf was komen aanzetten, had het hem al iets sympathieker gemaakt. Maar opnieuw positioneerde hij zich dus in de ambiguïteit.

Gestaakt

Het meest treffende gebeurde toen een hypothetische situatie over racisme in het stadion ter sprake kwam. Wat als een speler bij hem komt omdat hij racistisch werd bejegend, zonder dat Van Driessche daar zelf getuige van was? Een vraag die om menselijk inzicht smeekt. Maar ook daar raakte hij, net als nagenoeg al zijn collega’s, verstikt in een web van protocollen en procedures. Er moest worden overlegd met de match delegate, er moest een verslag worden opgesteld en de bevoegde instanties moesten hun werk doen. Maar de prioriteit is altijd om de wedstrijd uit te spelen, tenzij er met pyro wordt gegooid. Toen ik dat hoorde, heb ik de aflevering vroegtijdig afgezet. Die uitspraak was voor mij de pyro.

Ze paste perfect binnen de toenemende protocollering van het voetbal, die het menselijk interpretatievermogen en Fingerspitzengefühl steeds verder probeert uit te bannen. Daarom pleitte Van Driessche ook tegen ex-voetballers in de VAR, omdat zij te veel als voetballers zouden denken. Nochtans zijn net zij de protagonisten van de sport en weten zij als geen ander wat het spel nodig heeft om te floreren. Maar stel je voor dat ze een regeltje niet zouden kennen. Drama. Want dat kan je natuurlijk niet leren.

En dan was er nog zijn eigenzinnigheid, die tegen het betweterige aan schurkte. Zo vindt hij het vreemd dat mensen zijn functioneren als scheidsrechter beoordelen. Hij gaat toch ook niet naar die mensen hun werkplek om hun beroepsprestaties in twijfel te trekken? Een bizarre vergelijking. Alsof een scheidsrechter geen publieke functie vervult in een sport die uitsluitend van publieke belangstelling bestaat. Uiteraard hoeft niemand persoonlijke beledigingen of bedreigingen te tolereren, maar wie iedere week voor duizenden mensen een wedstrijd leidt en daar kennelijk ook fors door betaald wordt, moet kunnen verdragen dat die mensen een oordeel vellen over zijn prestaties.

Misschien hadden Joris en Evert beter een scheidsrechter uit de provinciale reeksen uitgenodigd. Iemand die op zondag zonder VAR, communicatiesysteem of een leger aan assistenten zijn plan moet trekken, voor een vergoeding die nauwelijks opweegt tegen de verwensingen langs de lijn. Eentje die maandagochtend gewoon weer op zijn werk verschijnt. Aan verhalen waarschijnlijk geen gebrek, aan communicatierichtlijnen des te minder. Het had de onbetwiste ondankbaarheid van het scheidsrechtersbestaan wat meer geloofwaardigheid gegeven.