De Jupiler Pro League doet zijn naam als trainerskerkhof de laatste dagen alle eer aan. De afgelopen tien dagen braken maar liefst zes clubs met hun trainer, vier daarvan sinds afgelopen weekend. Niet toevallig: een interlandbreak is het ideale moment om de troepen te herschikken.

Woensdag 11 november was het Wapenstilstand. In 1918 zwegen die dag om elf uur de kanonnen. In de Jupiler Pro League werd gewoon doorgevuurd, waardoor het Belgische trainerskerkhof nog wat overbevolkter raakte. Tim Bakens kreeg bij SK Beveren zijn C4. Michael Beale wachtte bij Zulte Waregem niet op de zijne: na een desastreuze 0 op 18 legde hij zelf de wapens neer. Het brengt het aantal gesneuvelde trainers in ons land dit seizoen op zeven, waarvan zes in november.

Een oorlog die nooit stopt

Wie denkt dat dit een uitzonderlijk (na)jaar is, vergist zich. Tel alle trainers die de voorbije tien seizoenen tijdens de competitie, al dan niet gedwongen, hun kastje mochten leegmaken, en vergelijk met de negen andere beste competities van Europa. Een gemiddelde Belgische eersteklasser verloor de laatste 10 seizoenen doorheen de competitie gemiddeld iets meer dan zeven coaches. In Italië en Spanje zijn dat er zes, in Duitsland vijf, in Frankrijk en Engeland iets meer dan vier en in Nederland drie. Ook Tsjechië blijft ruim onder België. Alleen in Turkije en Portugal is men ongeduldiger.

Alibi’s

Verklaringen genoeg. De Standaard wees in 2024 op het toenmalige competitieformat zonder veilige middenmoot. Sporteconoom Trudo Dejonghe wees dan weer op ons verdienmodel en, al in 2017, op de toenemende druk van buitenaf. Het klinkt allemaal logisch, maar geen van die verklaringen volstaat. Zeker niet als men vergelijkt met andere competities.

Het competitieformat eerst. Met play-offs was er geen rustige middenmoot of stuk niemandsland om even op adem te komen: wie door het toeval een mindere periode kende, dreigde in PO2 of PO3 te belanden. Er bestond geen ‘veilige zone’ meer tussen de strijd om Europa en degradatievoetbal, schreef De Standaard. Op zich logisch, maar dit seizoen zijn er geen play-offs. Toch sneuvelden er voor de winter al zeven trainers. De formule veranderde dan wel, de reflex bleef.

Dan het verdienmodel. Volgens Dejonghe draait het Belgische voetbal op spelers die je met meerwaarde doorverkoopt. Belgische clubs verkopen elke zomer hun beste spelers, waardoor elke trainer telkens met nieuwe rekruten naar het front moet. Klopt. Alleen doet Nederland al decennia precies hetzelfde. Ook daar is de competitie een etalage. Toch verliest een gemiddelde Nederlandse club tijdens het seizoen nog niet half zo vaak zijn trainer als een Belgische.

Ten slotte het geld, de druk en de buitenlandse eigenaars. De Standaard zag hoe de constante angst om naar beneden te tuimelen de relatie tussen clubeigenaar en trainer onder spanning zet. Alleen: de Premier League heeft meer geld en kent meer druk dan wie ook, en minstens evenveel buitenlandse eigenaars. Eind 2023 was volgens het CIES zowel in Engeland als in België drie op de vier eersteklassers minstens gedeeltelijk in buitenlandse handen. Bovendien kost degraderen in de Premier League een fortuin. Toch verloor een Engelse club de voorbije tien seizoenen gemiddeld bijna drie trainers minder dan een Belgische.

Vluchtoord

Geen wonder dat trainers uit onze competitie over het Kanaal onderdak zoeken, net als een kwart miljoen Belgische vluchtelingen tijdens de Groote Oorlog. Vaak niet in Londen of Manchester, maar op het Engelse platteland, waar het rustiger is. Burnley liet Vincent Kompany in 2023-2024 een heel seizoen op een degradatieplaats staan, waarna hij naar Bayern München trok. Plymouth degradeerde vorig jaar onder Miron Muslic en wilde hem toch houden. In Norwich verloor Philippe Clement dit seizoen zes wedstrijden op rij, maar ook daar bleef men het vertrouwen behouden. Probeer dat maar eens in België.

Generaals verschuilen zich achter kanonnenvoer

Schrap die drie alibi’s en je komt uit bij de mensen die de beslissingen nemen. In de Groote Oorlog werden de offensieven uitgetekend op stafkaarten, ver achter het front. In de Jupiler Pro League gebeurt dat in de bestuurskamer. Daar zitten de commandanten: de voorzitter, de CEO, de sportief directeur en steeds vaker een buitenlandse eigenaar. Zij kiezen de trainer, kopen spelers en verkopen de besten. Zij tekenen de lijnen uit. Maar als het offensief slecht blijkt uitgetekend, sneuvelt bijna altijd dezelfde: hij in de loopgraaf.

Beale (Zulte Waregem) lag volgens Het Nieuwsblad overhoop met het bestuur en had te weinig inspraak in de transfers, maar moest wel resultaten halen met troepen die de commandant had uitgekozen. Genk gaf Thorup deze zomer een contract van drie jaar. Een project op lange termijn, zou je denken, maar na vier maanden lag hij buiten. La Louvière-voorzitter Salvatore Curaba zei afgelopen weekend voor de camera van DAZN dat de club Edward Still heel graag had, om hem in hetzelfde interview nog het genadeschot te geven. Zelden werd de pijnlijke realiteit van het trainersvak op korte termijn zo duidelijk.

Het cynische is dat zo’n ontslag weinig oplevert. Gentse onderzoekers bestudeerden duizenden Belgische wedstrijden. Ploegen die na een slechte reeks hun trainer ontsloegen, gingen er daarna inderdaad op vooruit. Alleen deden ploegen in dezelfde dip het zonder trainerswissel net zo goed. Na een slechte reeks volgt nu eenmaal vaak vanzelf een betere. Het lot vlakt op de lange termijn dus altijd uit – zo werkt de regressie naar het gemiddelde, alleen is het lot van een trainer na een neerwaartse piek vaak al vroegtijdig bezegeld. Enkel KV Mechelen begreep dat een goede coach op enkele weken niet plots verandert in een slechte, en kreeg daarin gelijk.

Dat clubs ondanks die wetenschap te pas en te onpas blijven ontslaan, zegt veel over de achterliggende gedachte. Een ontslag is zo in de eerste plaats bedoeld om het thuisfront te sussen. Het kalmeert de tribune, stelt de sponsors gerust en koopt tijd voor het bestuur. De trainer dient als kanonnenvoer: hij vangt de kogels op die voor de generaals bedoeld zijn. In vergelijking met de Groote Oorlog is sneuvelen in het trainersvak echter (gelukkig) zelden definitief. De ontslagen trainer duikt vroeg of laat wel weer op bij een andere club, waar hij opnieuw wordt voorgesteld als de juiste man voor een project op lange termijn. Vaak om na een fractie ervan opnieuw te worden afgeschoten.

Tot 20 november ligt de competitie stil. Wellicht volgt nu echt een wapenstilstand, maar nog lang geen vrede. In de bestuurskamers buigen de generaals zich alweer over hun stafkaarten, ver achter het front. Wie er bij het volgende offensief sneuvelt, weten ze nu al. Niet zijzelf.